Pieniny

Pieniny to największy w pasie skałkowym masyw wapienny, przecięty wąskim, bardzo krętym, malowniczym przełomem Dunajca. Pieniny stanowią wąską strefę o szerokości od 2 do 6 km, oddzielającą Kotlinę Orawsko-Nowotarską od Pogórza Spisko-Gubałowskiego. Skałki tworzą trzy człony, grzbiet Braniska-Hombarku pomiędzy Dursztynem a Niedzicą, Pieniny właściwe - Trzy Korony 982 m n.p.m. i od Czorsztyna po Szczawnicę Małe Pieniny - 1052 m n.p.m., ciągnące się na wschód od Dunajca. Każdy z wymienionych odcinków ma przeszło 10 km długości. Najatrakcyjniejsza turystycznie i najbardziej urozmaicona jest część środkowa, z licznymi tarasami widokowymi na przełom Dunajca. Przy odległości w linii prostej 2,5 km Dunajec tworzy aż 7 zakrętów, osiągając aż 9 km długości. Wysokość skałek w przełomie waha się między 300 a 500 m, a dno zwęża się miejscami do zaledwie kilkunastu metrów i jest całkowicie wypełnione przez wody rzeki.
Pieniński Park Narodowy został utworzony w 1932 roku. Obecnie jest jednym z 23 parków narodowych na terenie całej Polski. Jego historia sięga 1921 roku, kiedy to powstał prywatny rezerwat wokół ruin zamku w Czorsztynie. Koniec lat dwudziestych XX wieku rozpoczęto procedurę wykupu gruntów prywatnych położonych głównie w Pieninach Centralnych, w tzw. Masywie Trzech Koron. Grunty z przeznaczeniem pod utworzenie pierwszego w Polsce parku narodowego. Dnia 23 maja 1932 roku. minister rolnictwa obecnego rządu podpisał rozporządzenie o utworzeniu z dniem 1 czerwca 1932 roku rezerwatu w Pieninach jednostki organizacyjnej pod nazwą "Park Narodowy w Pieninach" - rozporządzenie ukazało się w "Monitorze Polskim" Nr 123 (poz.156). Natomiast w roku 1954, 30 października Rada Ministrów wydała rozporządzenie o utworzeniu z dniem 1 stycznia 1955 roku Pienińskiego Parku Narodowego. Najświeższym rozporządzeniem Rady Ministrów, na podstawie którego funkcjonuje park, jest rozporządzenie z dnia 14 maja 1996 roku. Granicząca z Polską południową Słowacja ma swój odpowiednik Pienińskiego Parku Narodowego (Pieninsky Narodny Park - PIENAP), po prawej stronie Przełomu Dunajca kierując się zgodnie z nurtem rzeki. Rzeka Dunajec wyznacza także granicę Polsko - Słowacką.
Wapienne podłoże, brak zlodowaceń, wyjątkowo duże zróżnicowanie mikroklimatyczne i geomorfologiczne, sąsiedztwo wapiennych pasm słowackich oraz Tatr i związana z tym dość duża łatwość migracji roślin pomiędzy pasmami oraz niewielka wysokość pasma zadecydowały o dużym urozmaiceniu szaty roślinnej w Pieninach.
Obok zbiorowisk leśnych spotyka się tu zbiorowiska piargowe i naskalne, ponadto związane z działalnością człowieka zbiorowiska półnaturalne, takie jak łąki czy pastwiska. Na obszarze Pienin występuje około 400 gatunków glonów, 1100 gatunków roślin naczyniowych, 320 gatunków wątrobowców i mchów, 1200 gatunków grzybów, 470 gatunków porostów.
Obszar Pienin wyraźnie wyodrębnia trzy podstawowe kompleksy środowiskowe, różniące się głównie charakterem roślinności:
- stoki północne, na których dominują mezofilne lasy bukowo-jodłowe, a także łąki i pola,
- dolina Dunajca oraz większych jego dopływów, Krośnicy i Grajcarka, pozbawione obecnie na znacznych przestrzeniach swych naturalnych zbiorowisk roślinnych, przede wszystkim lasów łęgowych, znaczne obszary dolin zajmują osiedla, łąki, pastwiska oraz pola uprawne,
- stoki południowe są silnie nasłoneczniane, w dużej części zajęte przez naturalną roślinność naskalną oraz ciepłolubne lasy jodłowo
- bukowe, a także grunty orne i suche pastwiska.
W Pieninach występują endemity - gatunki spotykane tylko w tutaj: pszonak pieniński, mniszek pieniński oraz odmiany endemiczne: chaber barwny, rozchodnik ostry odmiana wapienna, bylica, piołun odmiana wapienna. Przetrwały na terenie Pienin relikty - rośliny, które występują na swoich stanowiskach z wcześniejszych okresów geologicznych, żyjąc w izolowanych populacjach znacznie oddalonych od zwartych areałów występowania gatunku: jałowiec sawina, dębik ośmiopłatkowy i tzw. chryzantema Zawadzkiego.
Duże zróżnicowanie siedlisk, specyficzne wapienne podłoże, bogactwo szaty roślinnej i ekstensywne użytkowanie lasów oraz terenów nieleśnych powoduje istnienie wielkiego bogactwa wszelkiego rodzaju zwierząt w Pieninach. Najnowsza ich lista żyjących na terenie Pienińskiego Parku Narodowego liczy około 7317 gatunków. Przypuszcza się, że całkowita liczba zwierząt zamieszkujących Pieniny wacha się w granicach 13 tys. gatunków, co odpowiada połowie wszystkich zwierząt znanych w Polsce. Do dnia dzisiejszego stwierdzono tu występowanie 7021 gatunków bezkręgowców, w tym 6021 gatunków to owady.