Góry Świętokrzyskie

Góry Świętokrzyskie stanowią wzniesienia Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej w południowo-wschodniej Polsce. Pasmo Łysogór zajmuje najwyższe partie Gór Świętokrzyskich, rozciągnięte jest na długości 15 km, najwyższym szczytem jest Łysica osiągająca 612 m n.p.m. Ostoja znajduje się w województwie świętokrzyskim. Prawie cały obszar ostoi znajduje się w granicach Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
Cechą charakterystyczną Łysogór są gołoborza, czyli rumowiska skalne nie porośnięte borem. Pozostała stanowiska pokrywa las jodłowo-bukowy z domieszką jaworu, klonu i lipy szerokolistnej. Z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej można znaleźć tu stanowiska:
. Bory i lasy bagienne,
. Lasy łęgowe i nadrzeczne zarośla wierzbowe,
. Piargi i gołoborza krzemianowe,
. Torfowiska przejściowe i trzęsawiska,
. Zmiennowilgotne łąki trzęslicowe,
. Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny,
. Żyzne buczyny.

Pasma górskie ułożone są względem siebie równolegle, rozciągają się z północnego-zachodu na południowy-wschód. W Górach Świętokrzyskich wyznaczono 12 mikroregionów fizycznogeograficznych:
Obniżenie Bodzentyńskie - rolniczy region położony na północnych obrzeżach gór, przecięty rzeką Psarką będącą dopływem Świśliny-Kamiennej.
Pasmo Klonowskie - budują góry Barcza, Bukowa, Psarka, Miejska i Pasmo Bstowskie, całość rozciąga się na długości 27km.
Pasmo Pokrzywiańskie - najwyżej wzniesiona w tym rejonie jest Góra Chełmowa, na której znajduje się rezerwat leśny ze stanowiskami modrzewia polskiego.
Obniżenie Wilkowskie - oddziela Pasmo Świętokrzyskie od Pasma Klonowskiego, porośnięte borami sosnowymi i mieszanymi lokalnie pojawia się bór bagienny.
Pasmo Świętokrzyskie - składa się z Pasma Masłowskiego, Łysogórskiego z najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich (Łysicą 612m n.p.m.) i Pasma Jeleniowskiego. Rośnie tu jodłowy bór mieszany.
Wzgórza Oblęgorsko-Tumlińskie - zbudowane z trzech pasm Wzgórz Tumlińskich, Wzgórz Kostomłockich i Pasma Oblęgorskiego.
Padół Kielecko - Łagowski - rozciąga się na około 40 km, padół przecinają doliny Bobrzy, Silnicy, Lubrzanki, Belnianki i Łagowianki.
Pasmo Dymińskie - podzielone na kilka członów Góry Zagórskie, Góry Posławickie i Góry Dymańskie, częściowo zachowała się tu pierwotna przyroda.
Wzgórza Chęcińskie - podzielono na Pasmo Zalejowskie i Chęcińskie, wyznaczono tu rezerwaty geologiczne "Góra Rzepka", "Góra Miedzianka", "Góra Zalejowa", ochroną objęto jaskinię "Raj".
Wzgórza Daleszyckie - cechuje nieregularny układ obniżeń i wzniesień, najwyżej położona góra Otrocz wznosi się na wysokość 372 m położona jest pomiędzy dolinami Warkocza i Lubrzanki. Wzgórza porastają lasy jodłowo - bukowe a doliny bory sosnowe.
Pasmo Orłowińskie - składa się z trzech Pasm Orłowińskiego, Ociesęckiego i Cisowskiego. W celu ochrony walorów terenu wyznaczono rezerwaty leśne "Cisów", "Zamczysko", i "Białe Ługi".
Pasmo Wygiełzowskie - jest to płaskowyż o charakterze rolniczym, dominują tu żyzne gleby brunatne na podłożu lessowym.

Szata roślinna Gór Świętokrzyskich jest słabo zróżnicowana. Dominują zbiorowiska leśne, na glebach piaskowcowych i bezwapiennych wykształciły się lasy jodłowe, jodłowo - bukowe i mieszane. Głównymi gatunkami są jodła i sosna, natomiast domieszkę stanowią dąb, buk, jawor, wiąz, lipa drobnolistna, świerk, grab, na mokradłach olsza i jesion. W podszycie występuje jarzębina i bez koralowy. W runie dominują paprocie narecznica szerokolistna, podrzeń żebrowiec, widłak jałowcowaty, przytulia okrągłolistna. Na gołoborzach stanowiska mają porosty Rhizocarpon tinei, Lencanora cinerea, Parmelia sorediata, Parmelia styga i formy reliktowe mchów Polytrichum decipiens.
W Górach Świętokrzyskich bogactwem gatunków odznaczają się bezkręgowce, stwierdzono tu występowanie około 4000 gatunków, natomiast kręgowców około 210. W borach jodłowych dominuje fauna o charakterze górskim i północno - górskim. W ekosystemie Gór Świętokrzyskich odkryto 8 nowych dla nauki gatunków bezkręgowców. Znacznym walorem terenu są mięczaki, stwierdzono tu około 30% gatunków górskich ślimaków. Swoje siedlisko ma tu np. reliktowy świdrzyk siedmiogrodzki. Charakterystyczne są również górskie gatunki owadów, dobrym przykładem może być górski motyl niepylak apollo.

Gospodarczym i turystycznym centrum regionu są Kielce. Inne większe miasta położone nieopodal Gór Świętokrzyskich to Starachowice, Skarżysko-Kamienna i Ostrowiec Świętokrzyski. Do ważniejszych ośrodków turystycznych należą Święta Katarzyna i Nowa Słupia.
Budowa geologiczna Gór Świętokrzyskich jest bardzo zróżnicowana. Pasmo główne w skład którego wchodzą m.in. Łysogóry zbudowane jest z najstarszych skał kambryjskich. Podobnie dno Doliny Chęcińskiej oraz południowe pasmo wzniesień ciągnące się od Pasma Zgórskiego po Wygiełzowskie. Z okresu ordowiku oraz syluru pochodzą osady z których zbudowane jest m.in. dno Doliny Wilkowskiej. Pasma Chęcińskie i Zelejowskie znajdujące się w okolicach Chęcin zbudowane są z osadów dewońskich. W Górach Świętokrzyskich występuje także niewielka ilość utworów z karbonu i permu. Marmury pochodzące z tego ostatniego okresu wydobywane są w kamieniołomach na Czerwonej Górze w Paśmie Bolechowickim. Utwory triasowe występują w zachodnim przedłużeniu pasma głównego m.in. w pasmach Dobrzeszowskim i Oblęgorskim. Z osadów jurajskich zbudowane są Grzywy Korzeczkowskie oraz Grząby Bolmińskie. Utwory kredowe spotykane są w zasadzie tylko na obrzeżach Gór Świętokrzyskich. Z okresu trzeciorzędu i czwartorzędu pochodzą utwory powstałe w wyniku erozji masywu Gór Świętokrzyskich, a także less nawiany przez wiatr.
Klimat Gór Świętokrzyskich znacznie różni się od otaczających je regionów. Średnia temperatura roczna jest o około od 1 do 2 °C niższa od temperatury w Warszawie i wynosi 6-7°C. Średnia suma opadów na rok waha się od 650 do 900 mm. Najwyższe szczyty pokryte są śniegiem od listopada do kwietnia. Średni czas utrzymywania się pokrywy śnieżnej to od 50 do 90 dni w ciągu roku. Okres wegetacyjny najwyższych partii gór jest o dwa tygodnie krótszy niż w Warszawie i wynosi około 200 dni. Podobnie jak w wyższych górach można tu zaobserwować zjawisko inwersji temperatur tzn. że temperatura na nagrzanych stokach górskich może być nawet o 5°C wyższa niż na dnie dolin, położonych kilkadziesiąt metrów niżej.