Beskid Żywiecki

Z Beskidem Żywieckim sąsiaduje Kotlina Żywiecka otoczona przez Beskid Śląski od zachodu, Beskid Mały od północy, od południa Grupą Wielkiej Raczy, Pilska, a od południowego-wschodu krańcami pasm Babiej Góry. Kotlina Żywiecka jest rozległym obniżeniem o powierzchni około 20km2 o której przeszłości geologicznej krążą ciekawe hipotezy. Jedni geologowie widzą w niej przykład dawnej zatoki morskiej z okresu eoceńskiego lub górnokredowego, inni tłumaczą jej powstanie erozją wywołaną wodami Soły, Koszawy, Łękawicy. Podłoże skalne stanowią miękkie łupki, które zostały pokryte lessem i urodzajny mi nossami pradawnych rzek.
Na terenie Beskidu Żywieckiego znajduje się wiele miejscowości zasobnych w zabytki. Najstarsze z nich pochodzą z epoki późnego gotyku, najwspanialsze z czasów Odrodzenia, a najliczniejsze powstały w epoce baroku. Są wśród nich drewniane kaplice i kościółki budowane przez góralskich cieśli (np. w Cięcinie, Gilowicach, Łękawicy), a także murowane zamki.
W dolinach Beskidu Wysokiego rozłożyły się liczne - dobrzez zagospodarowane - wsie i osiedla. Zamieszkują w nich górale, którzy jeszcze w okresie międzywojennym nosili tradycyjne stroje żywieckie. W wielu przyściółkach zachowały się jeszcze stare chaty drewniane z ciosanych pni, o łukowatych drzwiach i dachach krytym gontem . Są to już relikty dawnego folkloru. Dziś dominować zaczyna nowe budownictwo o szpetnej jakże często architekturze. Krajobraz Żywiecczyzny zmienia się z roku na rok.
Beskid Wysoki pokrywa gęsta sieć znakowanych szlaków turystycznych, które biegną przez najpiękniejsze zakątki szczyty tych gór. Na całym tym obszarze znajduje się wiele starannie utrzymanych, choć bardzo juz niekiedy starych schronisk górskich PTTK. Schroniska te oraz chaty góralskie, które również chętnie udzielają gościny oraz dobrze utrzymane szlaki turystyczne znakomicie ułatwiają wędrówki po całym Beskidzie. Do wszystkich bogatych dolin prowadzą wygodne drogi, którymi kursują autobusy PKS

Południowa granica Beskidu Żywieckiego pokrywa się z granicą państwową między Polską a Słowacją. Słowacy swoją część zachodnią tego beskidu nazywają Kysuckimi beskydami a część wschodnią Orawskimi Beskydami. Beskid Żywiecki zajmuje pod względem wysokości 2 miejsce pośród gór w Polsce (Babia Góra 1725 m). Beskid Żywiecki można podzielić na dwie trochę odmienne części. Część zachodnia o charakterze zwornikowo-rozłogowym ze szczytami Wlk.Racza, Romanka Lipowska ,Pilsko oraz część wschodnia o charakterze pasmowym: Pasmo Babiogórskie ,Pasmo Policy, Pasmo Jałowieckie, Pasmo Pewelskie, Pasmo Podhalańskie. Jak już wspomniano Beskid Żywiecki należy do najwyższych gór w Polsce po Tatrach.( Babia Góra-Diablak 1725).Polica jest natomiast najwyższą górą poza Tatrami leżącą całkowicie na terenie Polski. Część zachodnia Beskidu ma charakter zwornikowo -rozłogowy. Najwyższymi szczytami te części są: Wlk.Racza 1236, Będoszka 1144, Oszust 1147, Lipowska 1324, Romanka 1364, Pilsko 1557. Na Pilsku zaobserwować można formy rzeźby osuwiskowo - glacjalnej.
W partiach podszczytowych występują piękne widokowe hale: (Śrubita, Boracza, Rysianka, Romanka, Medralowa, Miziowa i inne). Część wschodnia Beskidu ma charakter pasmowy. Najwyższymi szczytami są Diablak 1725 m i Cyl 1515 m w Paśmie Babiej Góry, Polica 1369 m, Jałowiec 1111 m, Kiełek w Paśmie Podhalańskim 960 m. Główny wierzchołek Babiej Góry Diablak jest oddzielony przełęczą Brona 1408 m od jej drugiego wierzchołka - Cyla. Również w tej części Beskidu jest wiele widokowych szczytów czy hal. W samym paśmie babiogórskim do takich miejsc widokowych należy Sokolica, Diablak i Cyl. Bardzo pięknie prezentuje się Hala Krupowa (Polica), Markowe Szczawiny, Hala Czarna ,Hala Trzebuńska (Jałowiec). Na Babiej Górze występują formy rzeźby glacjalno-osuwiskowej nisze zajęte przez jeziorka lub młaki, głazowiska, spękane skały itp. Świadczą one o wysokogórskiej formie krajobrazu.
Beskid Żywiecki zbudowany jest głównie z Piaskowca Magórskiego średnio i gruboziarnistego, wśród którego można znaleźć kwarc skaleń i łupki. Piaskowiec ten nie tworzy wiele wychodni skalnych tak charakterystycznych dla Beskidu Śląskiego. Niemniej jednak gdzieniegdzie można spotkać skałki i głazowiska (Rycerzowa, pod Halą Lipowską, Boraczy Wierch, Pilsko czy masyw Babiej Góry.)Znajdują się tutaj również nieliczne niewielkie jaskinie, niedaleko Hali Miziowej w masywie Boraczego czy na Hali Juraszkowej (Romanka).
Głównymi rzekami Beskidu Żywieckiego są w zachodniej części Soła i Koszarawa a we wschodniej Skawica i Stryszawka. W górnym biegu rzek występują bystrza i wodospady. Na rzece w Sopotni Wielkiej znajduje się największy wodospad Beskidów. Rzeki Beskidu Żywieckiego należą poza małym wyjątkiem do zlewiska Morza Bałtyckiego. Jedynie dopływy Orawy kierują swe wody do Morza Czarnego. Granicę wododziałową stanowi Przełęcz Spytkowicka na drodze Rabka - Chyżne. Na zboczach Babiej Góry znajdują się dwa małe zanikające stawki.
Szata roślinna Beskidu Żywieckiego jest bardzo bogata. Zalesienie sięga 50%. Aby chronić przyrodę utworzono kilka rezerwatów oraz Babiogórski Park Narodowy w 1954 r., uznany później jako Światowy Rezerwat Biosfery. Na Babiej Górze występuje typowy piętrowy układ roślinności począwszy od regla dolnego aż po hale, przy czym górna granica występowania lasów jest tutaj o 100-150 m wyżej niż w Karkonoszach. W lasach występuje przede wszystkim drzewostan świerkowy, który w wyższych partiach Pilska czy Babiej Góry przechodzi w kosodrzewinę. Na Babiej górze rośnie Rogownica Alpejska, która najbliżej występuje w Alpach oraz w Karpatach Wschodnich. Ciekawe zjawisko zachodzi na Wlk. Raczy. Mimo niewielkiej wysokości występuje naturalny zanik lasu w partii szczytowej. Z większych rezerwatów przyrody należy wymienić Rezerwat Butorza niedaleko Zwardonia, rezerwat Śrubita koło Wlk. Raczy, rezerwat Oszust koło Soblówki, Rezerwat pod Rysiankę, rezerwat Romanka, rezerwat Pilsko. Wszystkie one znajdują się w zachodniej części Beskidu i chronią starodrzew w wieku 150-200 lat. Na górze Grojec koło Żywca występują rzadkie w Polsce grzyby Trufle.
Bardzo bogaty jest świat zwierzęcy W lasach Beskidu spotkać można sarny, jelenie, dziki, zające, lisy ,borsuki, sporadycznie można natknąć się na rysia i żbika. Czasem podchodzą wilki a nawet niedźwiedzie. Niemniej bogaty jest świat awiofauny. Spośród 282 gatunków ptaków żyjących w Polsce w lasach Babiej Góry żyje ich 119 gatunków w tym głuszce.